พระนครคีรี หรือชาวบ้านโดยทั่วไปเรียกกันว่า “เขาวัง” ตั้งอยู่ในเขตตำบลคลองกระแชง อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่๔) โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นในปี พ.ศ.๒๔๐๒ บนภูเขากลางเมืองซึ่งมีสามยอดแต่เดิมเรียกว่า “เขามหาสมณ” ต่อมาในปี พ.ศ.๒๔๐๔ พระราชทานนามใหม่ว่า “เขามไหสวรรย์”

การก่อสร้างพระราชวังมีเจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) ที่สมุหพระกลาโหมเป็นแม่กองในการก่อสร้าง และพระเพชรพิไสยศรีสวัสดิ์ (ท้วม บุนนาค) ปลัดเมืองเพชรบุรี เป็นนายงานควบคุมการก่อสร้าง ซึ่งแล้วเสร็จมีพระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียรในปี พ.ศ.๒๔๐๕ พระราชทานนามพระราชวังแห่งนี้ว่า “พระนครคิรี“

ตามประวัติกล่าวว่า หลังจากสร้างพระนครคีรีแล้วเสร็จ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดที่จะมาประทับพักแรมอยู่ครั้งละนานๆ หลายครั้ง และในสมัยรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ครั้งเมื่อแรกเสด็จขึ้นเถลิงถวัลยราชสมบัติก็ยังโปรดที่จะมาประทับเป็นครั้งคราว และทรงใช้เป็นที่ต้อนรับแขกบ้านแขกเมือง พระราชอาคันตุกะสำคัญๆหลายพระองค์ กล่าวได้ว่าในสมัยนั้นจังหวัดเพชรบุรีและพระนครคีรีเป็นสถานที่พักผ่อนท่องเที่ยวที่เชิดหน้าชูตาของประเทศ

หลังจากนั้นพระนครคีรีก็ได้เสื่อมโทรมไปตามกาลเวลา จนกระทั่งปี พ.ศ.๒๔๙๖ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถเสด็จพระราชดำเนินยังพระนครคีรีทอดพระเนตร เห็นความชำรุดทรุดโทรมของอาคาร จึงมีพระราชปรารภโปรดเกล้าฯให้ซ่อมแซมรักษาให้ทรงสภาพไว้ ดังนั้นในปี พ.ศ.๒๕๒๔ กรมศิลปากรจึงได้จัดทำโครงการอุทยานประวัติศาสตร์พระนครคีรีดำเนินการบูรณะซ่อมแซมหมู่อาคารต่างๆ สำหรับพระที่นั่งเพชรภูมิไพโรจน์ และพระที่นั่งปราโมทย์มไหศวรรย์ ได้จัดตั้งเป็นพิพิธภัณฑสถานประเภทแหล่งอนุสรณ์สถาน จัดแสดงเครื่องราชูปโภคของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยประกาศจัดตั้ง เมื่อวันที่ ๒๗ สิงหาคม ๒๕๒๒ อุทยานประวัติศาสตร์พระนครคีรีได้เปิดเป็นทางการเมื่อวันที่ ๒๐ กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๓๒

กรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียนพระนครคีรีเป็นโบราณสถานของชาติในราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๕๒ ตอนที่ ๗๘ เมื่อวันที่ ๘ มีนาคม ๒๔๗๘ และเล่ม ๑๐๙ ตอนที่ ๙๔ วันที่ ๒๘ กรกฎาคม ๒๕๓๕