ป้อมยันทัพพม่า ตั้งอยู่ทางด้านทิศใต้ของวัดกุยบุรี ในเขตบ้านจวนบน ตำบลกุยบุรี อำเภอกุยบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ลักษณะเป็นเนินดินทรงกลมขนาดความกว้างประมาณ ๑๖ เมตร ความสูง ๕ เมตร บนตัวป้อมมีอิฐและหินขนาดใหญ่กระจัดกระจายอยู่ทั่วไป
โบราณสถานแห่งนี้นักวิชาการสันนิษฐานว่าเป็นป้อมค่าย ในสมัยกรุงศรีอยุธยาเมืองกุยมีความสำคัญมากในฐานะเมืองที่ตั้งอยู่ในเส้นทางการค้า และเส้นทางการเดินทัพในสงครามระหว่างไทย-พม่า จดหมายเหตุของชาวต่างประเทศหลายฉบับได้บรรยายลักษณะสภาพบ้านเมืองไว้ โดยสรุปดังนี้ เมืองกุยบุรีตั้งอยู่บนเนินที่มีแม่น้ำสายเล็กๆไหลอยู่เชิงเนิน ลักษณะแผนผังเมืองมีรูปร่างเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัสเล็กๆ กำแพงเมืองทำด้วยไม้ มีบ้านอยู่ประมาณ ๒๐๐ หลังคาเรือน การที่เมืองกุยตั้งอยู่ใกล้กับด่านสิงขรซึ่งเป็นเส้นทางผ่านเทือกเขาตะนาวศรีที่สำคัญช่องทางหนึ่ง ทำให้เมืองกุยต้องเข้าไปมีส่วนร่วมในการศึกสงครามระหว่างไทย-พม่าโดยตลอด เช่น ในสมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ปี พ.ศ.๒๑๒๙ เมืองตะนาวศรีเป็นกบฏ จึงโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเอกาทศรถนำทัพหัวเมืองปักษ์ใต้ ได้แก่ เมืองไชยา เมืองชุมพร เมืองคลองวาฬ เมืองกุยบุรี เมืองปราณและเมืองเพชร ไปปราบโดยมาชุมนุมทัพที่ตำบลบางสะพานแล้วเดินทัพผ่านด่านสิงขร |
