วัดกลางวรวิหาร ตั้งอยู่ในเขตตำบลปากน้ำ อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรปราการ เดิมชาวบ้านเรียกว่า “วัดตะโกทอง” เนื่องจากขณะทำการปรับพื้นที่เพื่อสร้างวัดได้ขุดพบแหวนทองคำโบราณใต้ต้นตะโก ต่อมาชาวบ้านเรียกกันว่า “วัดกลาง” เพราะว่าตั้งอยู่ตรงกลางระหว่างวัดนอกหรือวัดพิชัยสงคราม กับวัดในหรือวัดในเดิมสองวิหาร

ตามประวัติกล่าวว่า วัดนี้สร้างขึ้นประมาณเมื่อปี พ.ศ.๒๒๙๙ ในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ (พ.ศ.๒๒๗๕–๒๓๐๑) โดยอุบาสิกาหม้ายชาวจังหวัดสมุทรปราการ ๓ คน และผู้มีจิตศรัทธาได้ร่วมกันสร้างขึ้นเพื่อถวายแก่พระอาจารย์ชู

         
     
         
 

เมื่อกรุงศรีอยุธยาแตกวัดกลางถูกทิ้งร้างจนถึงสมัยกรุงธนบุรีจึงกลับมาเป็นวัดมีพระสงฆ์อีกครั้งหนึ่ง ครั้นสมัยกรุงรัตนโกสินทร์วัดนี้ก็ได้รับการทำนุบำรุงให้เจริญรุ่งเรืองขึ้นจนถึงสมัยรัชกาลที่ ๓ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้บูรณะปฏิสังขรณ์ทั้งพระอารามแล้วยกฐานะขึ้นเป็นพระอารามหลวง

หลักฐานทางสถาปัตยกรรมภายในวัดกลางที่สำคัญ ได้แก่ พระอุโบสถ มีจารึกระบุว่าสร้างขึ้นในปี พ.ศ.๒๓๔๕ สมัยรัชกาลที่ ๑ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ลักษณะเป็นพระอุโบสถก่ออิฐถือปูนที่มีรูปแบบของ หน้าบันตกแต่งด้วยปูนปั้นประดับเครื่องถ้วยชามเป็นลวดลายเถาไม้ ดอกไม้ ส่วนล่างตรงกลางหน้าบันทำเป็นรูปเจดีย์อยู่ในซุ้ม ซึ่งยังคงสืบทอดรูปแบบทางศิลปกรรมสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย ซุ้มประตู และหน้าต่างของพระอุโบสถก็มีการประดับด้วยลวดลายปูนปั้นที่อ่อนช้อยงดงามเช่นเดียวกัน ด้านในพระอุโบสถมีภาพจิตรกรรมฝาผนัง รูปเทพชุมนุม และพุทธประวัติในปฐมสมโพธิกถา

กรมศิลปากรได้ประกาศขึ้นทะเบียนวัดกลางวรวิหารเป็นโบราณสถานของชาติ ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๙๘ ตอนที่ ๖๓ วันที่ ๒๘ เมษายน ๒๕๒๔

 
 
 
 
 
http://www.fad1.go.th
เว็บไซต์สำนักศิลปากรที่ ๑ ราชบุรี สำนักโบราณคดี
กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม